ಮಹಾಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ತತ್ವವೇ ಧರ್ಮ. ಇದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕರ್ತವ್ಯ, ನೈತಿಕತೆ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಉದಾಹರಣೆ:
ಯುದ್ಧದ ವೇಳೆ ಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕೆಂಬ ಯತ್ನ – ಯುದ್ಧಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಶ್ನೆ.
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ತನ್ನ ಜೀವಿತವೇಳೆಲ್ಲಾ ಸತ್ಯವಂತರಾಗಿರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು.
---
೨. ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠೆ (Truth and Integrity)
ಉದಾಹರಣೆ:
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಯಾವತ್ತೂ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳದವನಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದನು. ಅವನ ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆ ಅವನನ್ನು "ಧರ್ಮರಾಜ"ನೆಂದು ಗುರುತಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.
ಭೀಷ್ಮನು ತನ್ನ ತಂದೆಗೆ ವಚನವಿಟ್ಟು ಬಾಳಿನಲ್ಲಿಯೇ ವಿವಾಹವಿಲ್ಲದೆ ಜೀವಿಸಿ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಪಾಲಿಸಿದನು.
---
೩. ಬಲಿದಾನ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗ (Sacrifice and Renunciation)
ಉದಾಹರಣೆ:
ಭೀಷ್ಮನು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಸೌಖ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೂ, ಕುಟುಂಬಕ್ಕೂ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದನು.
ಕರ್ನನು ತನ್ನ ಸಹೋದರರು ಯಾರು ಎಂಬುದು ತಿಳಿದರೂ, ತನ್ನ ಮಾತೆಯ ಆಶಯಕ್ಕಿಂತ ತನ್ನ ವಚನಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಕ್ಕೆ ಮಿಕ್ಕಿದನು.
---
೪. ಸ್ನೇಹದ ಆದರ್ಶ (Ideal of Friendship)
ಉದಾಹರಣೆ:
ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನನ ಸ್ನೇಹವು ಮಹಾಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ. ಕೃಷ್ಣನು ಅರ್ಜುನನ ರಥಸಾರಥಿಯಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅವನಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿಯೂ ಇದ್ದನು.
ದುರ್ಯೋಧನ ಮತ್ತು ಕರ್ಣನ ನಡುವಿನ ನಿಷ್ಠೆಯ ಸ್ನೇಹ.
೫. ಸ್ತ್ರೀಯರ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಘನತೆ (Women’s strength and dignity)
ಉದಾಹರಣೆ:
ದ್ರೌಪದಿಯು ಅಹಿತಕರ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಧೈರ್ಯವಂತರಾಗಿ ನಡೆದು, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದಳು.
ಕುಂತಿಯ ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯೂ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.
---
೬. ಕ್ಷಮೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ (Forgiveness and Peace)
ಉದಾಹರಣೆ:
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ತನ್ನ ಶತ್ರುಗಳನ್ನೂ ಕ್ಷಮಿಸಿದನು. ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಶಾಂತಿಯ ಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಯತ್ನಿಸಿದನು.
ವಿದುರನು ಧರ್ಮೋಪದೇಶ ನೀಡಿದಾಗ, ಶಾಂತಿಯ ಪರಿಗಣನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
---
೭. ಭಕ್ತಿಯ ಆದರ್ಶ (Ideal of Devotion)
ಉದಾಹರಣೆ:
ಅರ್ಜುನನು ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ದೇವರಾದಂತೆ ಭಜಿಸಿದನು. ಬಗವದ್ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಭಕ್ತಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.
ಕೃಷ್ಣನು ತನ್ನ ಭಕ್ತರಿಗಾಗಿ ಸದಾ ಹಾಜರಿದ್ದನು.
---
ಸಾರಾಂಶ:
ಮಹಾಭಾರತವು ಕೇವಲ ಯುದ್ಧ ಕಾವ್ಯವಲ್ಲ. ಅದು ಜೀವನದ ಬಗೆಗಿನ ದೀಪ. ಧರ್ಮ, ನೈತಿಕತೆ, ಸ್ನೇಹ, ಬಲಿದಾನ, ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ, ಭಕ್ತಿ ಇವುಗಳ ಆದರ್ಶಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ, ನಮಗೆ ಬದುಕನ್ನು ಹೇಗೆ ನಡೆಸಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಪಾಠವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ.
ಯಾವ ಆದರ್ಶವನ್ನು ಇನ್ನೂ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಬೇಕೆ?
ನಮ್ಮ ಹಿಂದೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉಳಿಸಲು ನಿಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆ ಇರಲಿ 
